Fietsen met een naafversnelling

Een fiets met een naafversnelling of ook wel versnellingsnaaf, wat is dat precies?

Eigenlijk kent iedereen het wel. De meeste stadsfietsen hebben een dergelijk schakelsysteem. Het hele schakelmechanisme zit in de naaf van het achterwiel ingebouwd; vandaar de naam. Op de foto hieronder een voorbeeld van een versnellingsnaaf, met een kijkje in de binnenzijde.

Waarom zou je kiezen voor een versnellingsnaaf boven een fiets met derailleur?

Één van de belangrijkste verschillen en tevens voordelen is dat een naafversnelling zo goed als onderhoudsvrij is en dat het systeem onder alle weersomstandigheden goed blijft schakelen! Het schakelmechanisme zit zoals gezegd in de naaf van het achterwiel en water en vuil kunnen er daarom niet bijkomen. Een naafversnelling heeft dan ook geen derailleurs, die regelmatig onderhoud nodig hebben om soepel en stil te blijven werken. Een naafversnelling kan verder vrij eenvoudig worden gecombineerd met een gesloten kettingkast, waardoor ook de ketting goed tegen water en vuil kan worden afgeschermd. Als laatste heeft een fiets met naafversnelling ook als voordeel dat je kunt schakelen als de fiets stilstaat. Sta je dus voor een stoplicht en nog niet teruggeschakeld dan is dat met een naafversnelling geen probleem. Gewoon even terugschakelen en rustig wegrijden.

Dan zijn er natuurlijk ook nadelen aan fietsen met een naafversnelling. Meestal hebben deze fietsen tussen de 8 á 14 versnellingen en deze zijn verdeeld over een aardig groot ‘bereik’ (bereik = de kleinste en grootste afstand die je per pedaalomwenteling kunt afleggen, dus het verschil in gereden meters tussen de hoogste en de laagste versnelling). Een fiets moet namelijk zowel geschikt zijn om mee te klimmen en of tegen de wind in te fietsen, als snel heuvel af of met de wind mee. Dit ‘bereik’ kan bij en naafversnelling worden onderverdeeld in 8 á 14 stappen. In de praktijk zijn deze stappen soms behoorlijk groot. De meeste derailleurfietsen verdelen het ‘bereik’ echter in wel 21, 27 of 30 stappen (versnellingen). Hierdoor kun je bij een derailleurfiets je versnelling veel preciezer afstemmen op je gewenste beentempo, het terrein, de wind, de belading, enzovoort. Dit zou dus kunnen betekenen dat als je met een bepaald beentempo 25km per uur wil fietsen je met een naafversnelling mogelijk of net te zwaar moet trappen of net te licht. Een ander nadeel is dat je bij een naafversnelling niet even gemakkelijk het wiel kunt verwijderen en een lekke band dus vaak moet verwisselen met het wiel in de fiets.

Een paar voorbeelden van versnellingnaven zijn de Shimano Nexus (niet beschikbaar in Koga Signature®) naven. Deze zitten veelal op normale stadsfietsen. Sinds kort heeft Shimano een opvolger voor de Nexus en dat is de Alfine serie geworden. De eerste Alfine SG-S500 heeft 8 versnellingen en daardoor nogal last van grote verschillen in bereik over naast elkaar liggende versnellingen. De nieuwe Alfine (SG-S700) heeft 11 versnellingen en heeft dit probleem niet. Dan heb je ook nog de fietsen met Rohloff (Speedhub 500/14) een 14-speed versnellingsnaaf. Dit is het mooiste stukje techniek op naafversnellingsgebied.

Voor- en nadelen van een fiets met een naafversnelling op een rijtje:

Voordelen:

• Bijna geen onderhoud (Ook in de winter)
• Geen last van krakende kettingen en slecht schakelen
• Schakelen bij stilstaan

Nadelen:

• Lastiger plakken van banden door moeilijk te verwijderen achterwiel
• Bereik van versnellingen kan aardig wisselen per naastgelegen versnelling (Alfine 8-speed)
• Gewicht

Fietsen met een derailleurversnelling

Wat is een derailleurversnelling en waarom zou je daarvoor kiezen?

Een derailleurversnelling bestaat uit een schakelmechanisme dat de fietsketting op het achterwiel van tandwiel kan laten wisselen. Meestal is dat gecombineerd met een zelfde systeem van meerdere (tot 3) tandwielen op de trapas. Op het achterwiel kunnen tot wel 10 verschillende tandwielen naast elkaar zijn gemonteerd. De kleine apparaten bij deze tandwielen, die de ketting naar een ander tandwiel trekken of duwen, heten ‘derailleurs’.

Voor wie?

In het bijzonder de meer sportief ingestelde fietsers kiezen voor de derailleurversnelling. Je komt deze schakeling dan ook vooral tegen op de meer sportieve toerfietsen, trekkingfietsen etc. en op de meest ‘pure’ sportfietsen, zoals racefietsen en mountainbikes. Alles tussen de meer enthousiaste fietser en de wielerprofessional, zogezegd.

De voornaamste voordelen van een derailleurversnelling hangen samen met het totale gewicht van dit schakelsysteem, de weerstand van het schakelsysteem en het aantal versnellingen waaruit kan worden gekozen.

Ten opzichte van de meest gangbare naafversnellingen, met 8, 11 of 14 versnellingen, biedt een derailleursysteem meer versnellingen, bij Koga 27 tot 30. Het verschil tussen de hoogste en laagste versnelling ( het ’bereik’ genoemd) is onderverdeeld in meer – en dus kleinere ‘stapjes’- dan bij de meeste naafversnellingen.
Het effectieve aantal versnellingen voor een 3x9 derailleur is meestal niet meer dan ongeveer 15 (voor een 3x10 derailleur zal dit met 1 toenemen (dus 16 in totaal), afhankelijk van de configuratie van de tandwielen. Het grootste voordeel is dat de oplopende stappen zo klein mogelijk gekozen kunnen worden tussen de 6 of 7%, in tegenstelling tot 13 of 14% voor de Rohloff of Alfine naaf. Hierdoor heeft de fietser onderweg meer keuzes heeft om zijn/haar ideale versnelling te kiezen bij de optredende fietsomstandigheden (tempo, weg, weer, wind, heuvels en bergen, etc.) . Doordat een naafversnelling minder versnellingen heeft, zijn deze stappen tussen de versnelling vaak veel groter. De unieke Rohloff-versnellingsnaaf biedt met zijn liefst 14 versnellingen wat dat betreft een positieve uitzondering, die de prestaties van een derailleursysteem wat dit betreft dicht benadert of volgens sommigen evenaart.

Een tweede voordeel van een derailleurversnelling is de lagere weerstand dan versnellingsnaven en lichter van gewicht. Doordat een het derailleursysteem minder wrijving kent dan een naafversnelling, kan er meer trapenergie in snelheid worden omgezet en ‘fietst het wat lichter’. Een goed ingereden Rohloff of Alfine naaf loopt echter ook al beduidend lichter dan veel goedkopere naven! Deze voordelen tellen dus vooral voor de wat meer sportief ingestelde fietsers, dus ook voor enthousiaste toerfietsers.

Ten derde is een derailleur een ‘open’ systeem, dat makkelijk toegankelijk is voor onderhoud en afstellingswerk. Het achterwiel van een derailleurfiets kan voor onderhoud of een onverhoopte lekke band ook veel eenvoudiger en sneller uit het frame worden gehaald dan bij een fiets met naafversnelling.

Dit laatste is ook voor sommige fietsers een nadeel van een derailleurversnelling. Om een derailleur systeem past geen gesloten kettingkast. De derailleurs, ketting en tandwielen zijn dus blootgesteld aan de elementen. Regen en voornamelijk zand blijven gaandeweg aan de onderdelen van de versnelling kleven en daarom is geregeld onderhoud nodig. Rijdt u alleen met droog en mooi weer dan is dat veel minder vaak het geval dan wanneer u er onder alle omstandigheden op uit trekt.

Voor veel derailleurfietsen (racefietsen uitgezonderd) zijn kettingschermen leverbaar, maar alleen de besten bieden een goede bescherming. Ook goede spatborden zijn belangrijk, maar dit alles zal niet voorkomen dat water met zand hun weg vinden.
Een goed onderhouden fiets zal hier vele malen minder last van ondervinden maar het zal altijd een nadeel van fietsen met derailleurs blijven. Af en toe onderhouden en droogmaken na een rit door de regen houdt de voordelen intact; een zwaar vervuild systeem zal gaan kraken, schakelt onjuist of niet en loopt merkbaar zwaarder.

Kortom: Een fiets met meer versnellingen biedt veel fietsplezier. Wie als toer- of trekkingfietser zijn fietstochten plant over langere afstanden, met meer bagage, ook door meer heuvelachtig gebieden of gewoon van tempo houdt zal eerder genieten van een grotere keuze aan versnellingen, zoals een derailleursysteem, een Alfine 11 speed of een Rohloff 14 speed. Voor racefietsen is een derailleursysteem vanzelfsprekend.
Wie zijn fiets door het jaar in Nederland gebruikt maar hem wil meenemen op vakantie is de aanschaf van een meer allround fiets met meer versnellingen steeds vaker een overweging.

Voor- en nadelen van een fiets met derailleurs op een rijtje:

Voordelen:

• Veel meer versnellingen dus ruime keuze voor elke omstandigheid
• Lagere Weerstand
• Goed toegankelijk voor onderhoud en afstellingswerk
• Lager gewicht

Nadelen:

• Afstelgevoeligheid
• Vuil- en onderhoudsgevoelig (in het bijzonder in de winter)
• Niet iedereen zal alle versnellingen nodig hebben
• Versnelling zal zo nu en dan moeten worden afgesteld